12px13px15px17px
Tarix:21/11/12

“Tərcümə plagiatlığını aşkarlamaq üçün çoxdilli antiplagiat sistemi işlənilməlidir”

Son zamanlar elektron nəşrlərin sürətlə artımı elmi etikanın təmin olunması sahəsində bir sıra problemlər yaradıb. “ICTnews” elektron xəbər xidmətinin məlumatına görə, bu fikri AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun (İTİ) şöbə müdiri, texnika elmləri doktoru Ramiz Alıquliyev Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi (RİTN), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) və İTİ-nin təşkilatçılığı ilə keçirilən Elektron elm problemləri üzrə I Respublika elmi-praktiki konfransında bildirib. Onun sözlərinə görə, elmi etikadan danışarkən, müəlliflik və plagiatlıq problemləri də qeyd olunmalıdır: “Müəlliflik - məqalənin kimə məxsus olduğunun təyin edilməsi prosesidir. Bəzi məqalələrin hazırlanmasında müəlliflərin birgə əməkdaşlığı müşahidə edilir.

Bu əməkdaşlıq nəticəsində müəlliflərdən bəziləri sadəcə təşəkkür, digərləri isə həmmüəlliflik tələb edə bilərlər”. Alim qeyd edib ki, elmi məqalənin həmmüəllifi olmaq üçün dəqiq işlənmiş qaydalar mövcuddur: “Bunun üçün hər bir müəllif işə mühüm intellektual töhfə verməlidir. Elmdə “fəxri” həmmüəlliflik qəbuledilməzdir. İşə maliyyə, material, texniki dəstəyin verilməsi həmmüəllif olmaq üçün mühüm töhfə hesab oluna bilməz. Plagiatlıq isə kiminsə ideyalarını, fikirlərini, şəkillərini, nəzəriyyələrini, sözlərini özününkü kimi təqdim etməkdir”.

Onun sözlərinə görə, hazırda əsas problem ondan ibarətdir ki, bu qədər böyük həcmli elmi informasiya mühitində plagiatlığı aşkarlamaq olduqca çətindir və bu problemi klassik metodlarla həll etmək praktiki olaraq mümkün deyil: “Bu məqsədlə dünyanın aparıcı ölkələri e-elm mühitində plagiatlığı aşkarlamaq üçün xüsusi mexanizmlər və texnologiyalar işləmişlər ki, burada da antiplagiat sistemlərinin xüsusi yeri var. Bu sistemlərin əksəriyyətinin ingilisdilli olmasını nəzərə alaraq, Azərbaycan dili, həmçinin tərcümə plagiatlığını aşkarlamaq üçün çoxdilli antiplagiat sisteminin işlənilməsi indiki zamanda böyük  əhəmiyyətə malikdir”.

Elmmetriyanın elm sahəsi kimi formalaşma mərhələləri haqqında da məlumat verən şöbə müdiri elmmetriyanın imkanları, inkişaf perspektivləri və qiymətləndirmə mexanizmləri ilə bağlı maraqlı açıqlamalar verib. Tədqiqatçının elmi fəaliyyətinin, elmi jurnalın qiymətləndirilməsi, universitet və ölkənin reytinqinin təyin edilməsi üçün bir çox elmmetrik, eləcə də vebometrik göstəricilərdən istifadə edildiyini qeyd edib. Alim bildirib ki, mövcud akademik verilənlər bazaları axtarış funksiyaları ilə yanaşı, qiymətləndirmə funksiyalarını da yerinə yetirir.

Əsas məqsəd bu bazalardan qeydiyyatdan keçib, ölkəmizin elmi nəticələrini beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaqdır. R.Alıquliyev onu da əlavə edib ki, Azərbaycanda elmmetriyanın bir elm sahəsi kimi inkişaf etdirilməsi milli istinad indeksinin yaradılması ilə yanaşı, ölkə daxilində elmi təşkilatların, jurnalların, tədqiqatçının elmi fəaliyyətinin və s. qiymətləndirilməsi üçün yeni indeksin işlənməsi, başqa sözlə desək, beynəlxalq qiymətləndirmə meyarlarının milliləşdirilməsi baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir. Alim, həmçinin e-elm mühitində elmi etikanın təmin olunması mexanizmləri və texnologiyaları haqqında maraqlı məlumatları nəzərə çatdırıb.

Seksiyalarla davam edən konfransda institutun layihə baş mühəndisi Məkrufə Hacırəhimova e-elmin formalaşdırılması sahəsində beynəlxalq təcrübə və təşəbbüslər haqqında geniş məlumat verib və 2003-cü ildə Cenevrədə keçirilən informasiya cəmiyyətinin problemlərinə həsr olunmuş ümumdünya sammitində qəbul olunmuş “Prinsiplər bəyannaməsi”ndə e-təhsil, e-səhiyyə, e-mədəniyyət, e-kommersiya və s. ilə yanaşı, e-elmlə bağlı qərarın xüsusi əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayıb. O bildirib ki, dünyada İKT nəhəngləri kimi şöhrət qazanmış təşkilatlar da elmi fəaliyyətdə yeni texnologiyaların tətbiqinə və problemlərinə həsr olunmuş konfranslar keçirib, bu istiqamətdə tədbirlər indi də davam etməkdədir. Elmi-tədqiqat işlərinin səmərəliliyinin yüksəldilməsinə, elmin bütün sahələrinin beynəlxalq standartlar səviyyəsində inkişafına və inteqrasiyasına nail olmaq məqsədilə mühüm işlər həyata keçirilir.

O, həmçinin İngiltərənin “E-science” proqramı, Hollandiya universitetlərini bir araya gətirən “DAS-2” paylanmış sistemi, ABŞ-ın “Globus”, “Tolkit”, “Grid 2003” və əsas akademik saytları birləşdirən “TeraGrid”, elmi verilənlərin emalı üzrə Avropada “EGEE” (Enabling Grids for E–Science in Europe), Rusiyanın “RDİG” grid layihələri və digər şəbəkələrlə bağlı maraqlı açıqlamalar verib, e-elm mühitində sənəd dövriyyəsi texnologiyaları ilə konfrans iştirakçılarını tanış edib.

Fizika-riyaziyyat elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Anar Kazımov isəAzScienseNet” şəbəkəsində distant tədrisin imkanları haqqında məruzə ilə çıxış edib. Naxçıvan Dövlət Universitetində şəbəkənin imkanlarından geniş istifadə olunduğunu qeyd edən A.Kazımov bildirib ki, distant təhsil yüksəkixtisaslı kadrların yetişdirilməsində, dünyanın nüfuzlu universitetləri ilə genişmiqyaslı əlaqələrin qurulmasında, bilik və təcrübə mübadiləsinin aparılmasında, gənc nəslin innovativ inkişafında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Alim bu istiqamətdə həyata keçirilən layihələrə görə AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun alim və mütəxəssislərinə dərin minnətdarlığını bildirib.

Həqiqət İSABALAYEVA




Baxış sayı: 1399

© İstifadə edilərkən İctnews-a istinad olunmalıdır

Facebook Google Favorites.Live BobrDobr Delicious Twitter Propeller Diigo Yahoo Memori MoeMesto






14 Noyabr 2018

13 11 2018

13/11/18
Superkompüterlərin yeni reytinqi dərc edilib

Bir neçə gün əvvəl dünyada ən məhsuldar superkompüterlərin yeni reytinqi dərc edilib

13/11/18
Göz hərəkəti ilə idarə edilən televizor hazırlanacaq

“Samsung” şirkətinin “Ponty” layihəsi yeni televizor sahiblərinə onların işini beyin vasitəsilə idarə etməyə imkan verəcək

13/11/18
Ölkələr kibercinayətkarlığa qarşı birgə mübarizə aparacaqlar

Əllidən çox dövlətin və 150-dən çox texnoloji şirkətin nümayəndələri kiberməkanda cinayətkarlığa

13/11/18
Otağın həddindən çox isinməsinin qarşısını alan nazik plyonka hazırlanıb

ABŞ-da kondisionerlər təxminən 6% elektrik enerjisi sərf edir

13/11/18
Alimlər: “Smartfonlar ekologiyaya böyük ziyan vurur”

Kanadanın Makmaster Universitetinin mütəxəssisləri smartfonların istehsalı zamanı əmələ gələn zərərli tullantılar

13/11/18
Nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar naziri Bərdədə vətəndaşlarla görüşəcək

Nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar naziri Ramin Quluzadə 16.11.2018-ci il tarixində 

13/11/18
“Twitter” istifadəçilərə mesajları redaktə etməyə imkan verəcək

“Twitter” sosial şəbəkəsi istifadəçilərə dərc edilmiş mesajları redaktə etməyə imkan verəcək

13/11/18
“Intel” şirkəti “iPhone” modellərində quraşdırılacaq “5G” modemini təqdim edib

“Intel” şirkəti gələcək “iPhone” modellərində quraşdırılacaq beşinci nəsil mobil rabitə standartını (5G) dəstəkləyən “XM